قد اتفقت المعتزلة و الأشاعرة على إمكان هذا ، لكن الأشاعرة أثبتوا معنى آخر ، و المعتزلة نفوا هذا المعنى لأنّه غير معقول ، إذ لا يعقل ثبوت معنى غير العلم ليس بأمر و لا نهي و لا خبر و لا استخبار و هو قديم ، و التصديق موقوف على التصور . - 6 - صانع تعالى متكلم است متن : عموميت قدرت خداوند ، بر ثبوت كلام [ در خداوند ، و اين‌كه خداوند مىتواند تكلّم كند ] دلالت دارد ، و كلام نفسانى امرى نامعقول است . شرح : مسلمانان ، جملگى ، برآنند كه خداوند تكلّم دارد ، و در تفسير آن اختلاف كرده‌اند : نزد معتزله تكلم خداوند آن است كه خداى متعال حرف‌ها و صوت‌هايى را در اجسام بىجان ايجاد كرده است كه بر مراد و مقصود او دلالت دارد . [ پس متكلم بودن خداوند به معناى آن است كه او كلام را ايجاد كرده است ، مانند جريان سخن گفتن خداوند با حضرت موسى عليه السّلام ، كه صداهايى را در درخت ايجاد نمود ، نه به معناى آن‌كه كلام به او قائم مىباشد . ] اشاعره گفته‌اند : خداوند متكلم است ، بدين معنا كه معنايى سواى علم ، اراده و ديگر صفات ، قائم به اوست كه عبارت‌ها بر آن دلالت دارند . و اين همان كلام نفسانى است . كلام نفسانى نزد اشاعره معناى واحدى است كه نه امر است و نه نهى ، يا خبر و يا ديگر شيوه‌هاى سخن . « 1 »

--> ( 1 ) - به عقيدهء اشاعره كلام خداوند يك صفت ذاتى قديم و قائم به ذات خداوند است كه در عين حال كه همچون ديگر صفات ذاتى ، امرى واحد است و هيچ تعدد ، تكثر و تغييرى در آن نيست ، به صورت امر ، نهى ، خبر و مانند آن جلوه مىكند . اين كلام ، كلام نفسى ناميده مىشود ، در برابر كلام لفظى كه بر آن دلالت دارد . سخن اشاعره دربارهء حقيقت كلام نفسى در نهايت ابهام است و روشن‌ترين سخن ايشان آن است كه قوشچى در شرح خود بر تجريد ، در بحث كيفيات مسموع آورده است : « معناى نفسى - كه اشاعره مىگويند امرى است قائم به نفس متكلم و مغاير با علم در آن‌جا كه شخص از آنچه نمىداند ،